• StavGreeks
  • Ελληνική κοινότητα στην ιστορία της Σταυρούπολης

Εμείς

Ελληνική κοινότητα στην ιστορία της Σταυρούπολης

Οι Ελληνική κοινότητα έπαιζε πάντοτε ένα μεγάλο ρόλο στην ιστορία της Σταυρούπολης. Ο πιο διάσημος Έλληνας ήταν ο αξιοματικός Νομάρχης του Νομού Σταυρουπόλεως ο Νικόλαος Νικηφοράκη. Στα δεκαεφτά χρόνια της νομαρχίας του στην περιοχή παρατηρείται τεράστια παραγωγική ανάπτυξη. Χτιζόταν ατμομηχανές, αποστακτήρια και πολλά άλλα εργοστάσια. Εγκαταστάθηκε η πρώτη στην περιοχή του Βορείου Καυκάσου τηλεφωνική επικοινωνία, στην Σταυρούπολη άρχισε την δουλειά του ο πρώτος τηλεφωνικός σταθμός και μετά ο πρώτος σταθμός ηλεκτροπαραγωγής. Επί την νομαρχεία του Νικηφοράκη άνοιξε το ψυχιατρικό νοσοκομείο, πόλλα άλλα νοσοκομεία, το γυναικείο Γυμνάσιο, δημοτική βιβλιοθήκη, δημοτικό θέατρο, χτιζόταν πολλές εκκλησίες. Οι εφημερίδες γράφανε: «Όλους τους τομέις της καθημερινότητας του Νόμου Σταυρουπόλεως ο Νικηφοράκη μετέτρψε σε όαση». Στο 225-το επέτειο της Σταυρούπολης στην πλατεία κοντά στο σιδεροδρομικό σταθμό από την Ελληνική κοινότητα ανεγέρθηκε το μνημέιο του «σπουδεότερου Νομάρχη» της περιοχής, όπως τον αποκαλεί στο βιβλίο του, διάσημος ιστοριογράφος της περιοχής, έντιμος πολίτης της Σταυρούπολης ο Γκέρμαν Μπέλικοβ. Αλλά και πρίν τον Νικηφοράκη η περιοχή Σταυρουπόλεως ήταν ύπο την νομαρχεία άλλου Έλληνα – του αξιοματικού Γεωργίου Βλάστοβ. Ευρέως εκπαιδευμένος αξιοματικός, υγέτης, ο Βλάστοβ έκανε πάρα πολλά για την ανάπτυξη του οικονομικού και κοινωνικού τομέα της πόλης και της περιοχής μετά του πολυετή πολέμου του Καυκάσου. Επίσης σαν Πρόεδρος τότε της νομαρχικής στατιστικής επιτροπής, το Ιανουάριο του 1868 δημοσίευσε το πρώτο τυποποιημένο στην Νομαρχεία βιβλίο – «Συλλογή στατιστικών πληροφοριών τπυ Νομού Σταυρουπόλεως».

Έγραψε την ιστορία της στην Σταυρούπολη και η οικογέννεια Ναϊτάκη, που είχε στην ιδιοκτησία το εστιατόριο και το ξενοδοχείο. Έδω είχαν μείνει οι αξιοματικοί ντεκαμπρίστες, ο Πούσκιν, ο Γκριμποέντοβ, ο Λέρμοντοβ. Σήμερα σε αυτό το κτήριο βρίσκεται η Ελληνική Εθνικό-πολιτιστική Αυτονομία της Σταυρούπολης και το Ελληνικό σχολείου του Νίκου Ματσουκατίδη. Επίσης θα θέλαμε να πούμε λίγα λόγια για τον Έλληνα αρχηγό τον καζάκον, τον Χριστόφορο Παπαδόπουλο, αλλά και για την ξακουστή οικογένεια τον Ελλήνων εμπόρων Αλαφούζοβ.


 Νικόλαος του Γεωργίου Νικηφοράκη (1838-1904)

Το Μάρτιο του 1887 στη Σταυρούπολη χρίζεται Έλληνας κυβερνήτης . Νικόλαος του Γεωργίου Νικηφοράκη το 1838 στο Αικατερίνοσλαβ, σημερινό Ντνιεπροπετρόβσκ της Ουκρανίας, από Έλληνες γονείς ευγενείς . Το 1902 στη Σταυρούπολη, με τη συμμετοχή του Γερμανού μηχανικού Α. Σμίντ ιδρύεται εργοστάσιο επεξεργασίας χυτοσίδηρου που παρήγαγε εξοπλισμό για αγροτικές μηχανές, άροτρα, κλπ. – σήμερα εργοστάσιο «Κράσνυι Μεταλλίστ».

Με τη συμβολή του κυβερνήτη Νικηφοράκη τίθεται στην κυκλοφορία η σιδηροδρομική γραμμή Ροστόβ – Σταυρούπολη – Βλαντικαυκάζ. Το 1897 το πρώτο τρένο φτάνει στη Σταυρούπολη. Τον Οκτώβριο του 1903 ο ίδιος ο Νικηφοράκη άναψε το κουμπί του πρώτου θερμοηλεκτρικού σταθμού στη Σταυρούπολη , εφοδιασμένου με εξοπλισμό από την Ελβετία και τη Γερμανία. Ο Νικηφοράκη μιλούσε 6 γλώσσες, γνώριζε ρωσική, ελληνική και ευρωπαική λογοτεχνία, θέατρο, μουσική κλπ. Ίδρυσε το Γυμνάσιο Ολγκίνσκυ, το Κυριακάτικο σχολείο και τη σχολή Μπελίνσκυ.

Διοργάνωσε σεμινάρια για τους δασκάλους και μετέφερε από την προσωπική του βιβλιοθήκη περισσότερους από 1000 τόμους βιβλίων που ενσωματώθηκαν στα δημοτικά σχολεία και τις σχολές του κρατιδίου της Σταυρούπολης. Το 1893 ίδρυσε το δημοτικό σπίτι ‘Α. Σ. Πούσκιν ’ όπου οργανώνονταν πρωτοχρονιάτικες εκδηλώσεις, θεατρικές παραστάσεις, μαθητικοί διαγωνισμοί κλπ. Ίδρυσε το πρώτο Μουσικό σχολείο στο βόρειο Καύκασο.

Πέθανε στις 15 Φεβρουαρίου 1904 . Ο τάφος του βρίσκεται στην αυλή του καθεδρικού ναού του Αγίου Ανδρέα στην οδό Ντζερζίνσκυ, απέναντι από το Κρατικό Πανεπιστήμιο της Σταυρούπολης. Ο ανδριάντας του σχεδιάστηκε και χτίστηκε με τη συμβολή της ελληνικής διασποράς της Σταυρούπολης και βρίσκεται στην είσοδο «Τιφλίσκιγιε Βαρότα» απέναντι από το σιδηροδρομικό σταθμό.


Βλάστοβ Γεώργιος του Κωνσταντίνου

Ο Βλάστοβ Γεώργιος του Κωνσταντίνου προερχόταν από αρχαία Ελληνική γενιά, η οποία εγκαταστάθηκε στην Ρωσία τον 18ο αιώνα. Ο Βλάστοβ γεννήθηκε στην Μόσχα το 1820.

Έγινε στρατιωτικός με πολεμική θητεία στην περιοχή του Καυκάσου στο διάσημο 80τό τάγμα της Καμπαρντά, το οποίο συστήθηκε επί της εποχής του Πέτρου 1ου. Το 1865 ο Βλάστοβ κατέλαβε το πόστο του Γενικού Νομάρχη του Νομού Σταυροπόλεως στο οποίο διατηρήθηκε 10 χρόνια.

Τα έτη αυτά επέβλεπε την ανάπτυξη του Νομού. Ήταν η εποχή που η περιοχή της Σταυρούπολης δέχτηκε κύμα μεταναστών από τους Νομούς του Χάρκοβο, Βορόνεζ, Κούρσκα, επειδή το 1864 τελείωσε ο μακράς διάρκειας πόλεμος του Καυκάσου και οι περιοχές της Σταυρούπολης αναζητούσαν την ειρηνική συμβίωση.

Κατά την περίοδο της διοίκησης του Βλάστοβ η Σταυρούπολη έγινε το κέντρο της γεωργικής ανάπτυξης ολόκληρης της περιοχής του Καυκάσου. Έπειτα από πρωτοβουλία του Νομάρχη ιδρύθηκε στην Σταυρούπολη τμήμα της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας, η οποία παρείχε δάνεια στους ντόπιους εργοστασιάρχες και αγρότες.

Επί προεδρίας του Βλάστοβ στις αρχές του 1866 έγινε δυνατή η επικοινωνία τελεσίγραφο, η οποία ένωσε την Σταυρούπολη με την Τιφλίδα και τη Μόσχα, αλλά και με την Ευρώπη και την Ασία.

Ο κ. Βλάστοβ μεριμνούσε για την μόρφωση της νεολαίας. Σχετικά με αυτό το 1968 τελείωσε η ανέγερση του πιο μεγάλου στον Καύκασο εκπαιδευτικού ιδρύματος – κλασσικού γυμνασίου αρρένων της Σταυρούπολης. Ύστερα από τέσσερα χρόνια ιδρύθηκε η τεχνική σχολή του Μιχαήλοβ, η οποία ετοίμαζε εξειδικευμένους εργάτες και μάστορες.Ο Βλάστοβ ήταν ο ιδρύτης ιπποδρόμιων, όπου συμμέτειχαν οι εκτροφείς αλλόγων ράτσας Καυκάσου.

Κατά την περίοδο της κυβέρνησης του Βλάστοβ πήραν θέση οι λεγόμενες «αστικές» αλλαγές. Το 1970 στα νέα όργανα αυτοδιοίκησης της πόλης (Ντούμα) εκλέχτηκαν άνθρωποι από διάφορα λαϊκά στρώματα. Η Ντούμα ασχολιόταν με θέματα καλής οργάνωσης, βιομηχανίας και εμπορίου, ιατρικής περίθαλψης και λαϊκής εκπαίδευσης. Στην περιοχή της Σταυρούπολης έγιναν μετατραπές στο δικαστηκό σύστημα, ιδρύθηκαν ειρηνοδικεία, νομαρχειακά, περιφεριακά και αστικά δικαστήρια.

Το 1873 η δραστηριότητα του Βλάστοβ ως στρατιγού και παράλληλα νομάρχη έληξε. Οι ευγνώμονες πολίτες της Σταυρούπολης έθεσαν το ζήτημα για την βράβευσή του ως επίτιμου πολίτη της πρωτεύσας του Νομού. Ο Βλάστοβ ήταν ο μοναδικός στην ιστορία του Νομού ο οποίς τιμήθηκε με αυτόν τον τίτλο.

Ο Βλάστοβ πράγματι είχε τεράστιες επιστημονικές γνώσεις στο κλάδο των θρισκευτικών, αρχαίας λογοτεχνίας, ιστορίας της Αρχαίας Ανατολής και αρχαιολογίας. Παρ’ότι δεν είχε ακαδημαϊκές σπουδές στο κλάδο των θρισκευτικών, ο Βλάστοβ είχε γράξει πολλά έργα πάνω σ’άυτό το θέμα. Το πρώτο του βιβλίο για την Αγία Γραφή – «Το Βίβλιο και η επιστήμη» – εκδόθηκε το 1870. Την δεκαετία του 1870 ο Βλάστοβ έπραξε ένα τεράστιο έργο – ολοκληρωμένη συλλογή σχολίων στην Αγία Γραφή – πράγμα που δεν υπήρχε τότε ακόμα στην ρώσικη γλώσσα. Μέτα εκδόθηκε το πεντάτομο έργο του – «Η Αγία ιστοριογραφία των πρώτων χρονικών περιόδων του κόσμου και της ανθρωπότητας σαν καθοδήγηση για τις επιστημονικές έρευνες».


Ο Χρηστόφορος Παπαδόπουλο

Ο Χρηστόφορος Παπαδόπουλο γεννήθηκε το 1802. Ο πατέρας του ήταν αξιοματικός του ρώσικου στρατού. Ο Χρηστόφορος μεγάλωσε στο πατρικό του σπίτι στην παραλία της Μαύρης Θάλασσας. Στη συνέχεια μπήκε στην στην στρατιωτική σχολή του Ορλόβ, και το 1818 μετά την αποφοιίτησή του πήγε με το τάγμα στον Καύκασο. Στην ηλικία 21 ετών γύρισε στο σπίτι του λόγω αρρώστιας, όπου συνέχισε την Θητεία του – πρώτα στην άμυνα του πορθμού του Κέρτς και μετά στην έφοδο του Κάστρου Ανάπας.

Το 1835 ο Χρηστόφορος Παπαδόπουλο διορίστηκε βοηθός του υποστρατιγού Στάϊντεν στο σύνταγμα του Απσερόν. 19 Νοεμβρίου 1860 με την εντολή του Αυτοκράτορα Αλέξανδρου ΙΙ οργανώθηκαν δυο στρατεύματα καζάκων του Κουμπάν και της Τέρσκαϊα. Με την ίδια εντολή ο επικεφαλής των καζάκων της Τέρσκαϊα διορίστικε ο Χρηστόφορος Παπαδόπουλο.

Στα χρόνια που πέρασε ο Παπαδόπουλο στο στρατό είχε τιμηθεί με τα πιο πολύτιμα παράσιμα της Αυτοκρατορίας – της Αγίας Άννας, του Αγίου Βλαδιμήρου και του Αγίου Στανισλάβ. Τον Οκτώμβριο του 1865 προήχθη στο βαθμό του αντιστρατιγού και έτσι τελείωσε τη στρατιωτική του πορεία.

Στη σύνταξη στην ηλικία 69 ετών γύρισε στο αρχοντικό του στην Σταυρούπολη, όπου παντρεύτηκε δεύτερη φορά την κόρη του παλιού φίλου του την 24χρονη Όλγα του Ιωσίφ και σε ένα χρόνο απέκτησε γιό.

Πέθανε ο διάσημος Έλληνας – αντιστρατιγός στην ηλικία 91 ετών στην Σταυρούπολη.


Η Δυναστεία των Αλαφούζοβ

Το 1827 στην περιοχή Σταυρούπολης έφτασε μια οικογένεια Ελλήνων εμπόρων από τη Σαντορίνη. Τα μέλη της γρήγορα πήραν τη ρωσική υπηκοότητα. Το 1847 ο γιος της οικογένειας Ιβάν Αντόνοβιτς εκλέχτηκε βουλευτής στη Δημοτική Ντούμα, ενώ το 1856 ανακηρύχθηκε κτήτορας του ναού, αφιερωμένου στη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Καζάνσκαγια.

Το 1868 άρχισε η ανέγερση εργοστασίου ζυθοποιίας στην οδό Σεμινάρσκαγια – σήμερα Λομονόσοβα – αλλά και αλευρόμυλου. Ο Ιβάν Αντόνοβιτς ανέλαβε αμέσως την εργολαβία εφοδιασμού του στρατού σε ψωμί και βότκα. Ο ετήσιος τζίρος του έφτανε το αστρονομικό ποσό για την εποχή των 600.000 ασημένιων ρουβλίων. Την ποιότητα των παραγόμενων προιόντων των επιχειρήσεων Αλαφούζοβ πιστοποιούσαν χρυσά και ασημένια μετάλλια σε εκθέσεις στην Πετρούπολη και στο Παρίσι. Η βότκα Αλαφούζοβ ήταν γνωστή στην εντόπια και διεθνή αγορά.

Το 1889 η οικογένεια ανοίγει το πρώτο εργοστάσιο μπύρας κοντά στην περιοχή του κρατικού τσίρκου της πόλης, όπου η μπύρα έβραζε στον ατμό και με την εφαρμογή όλων των σύγχρονων τεχνικών. Παρήγαγε τα εξής είδη μπύρας: Εξαγωγής, Πιλζένσκαγια, Βένσκαγια, Μαρτιάτικη και Μαύρη. Παράλληλα με τα προιόντα ζυθοποιίας εδώ παρήγαγαν χυμούς φρούτων και μεταλλικό νερό. Αργότερα ίδρυσαν εργοστάσιο τούβλων που ανήκε στον Αντόν Βασίλιεβιτς, μέλος της επιτροπής λογιστικού της κρατικής τράπεζας. Ο Ιβάν Αντόνοβιτς είχε 5 γιους, τον Ιβάν, τον Νικολάι, τον Αντόν, τον Γκεόργκι και τον Λεονίντ και 2 κόρες, την Ευδοκία και τη Μαρία από τον πρώτο γάμο του, αλλά και άλλα παιδιά από το δεύτερο.

Ο μικρός γιος του Ιβάν Αντόνοβιτς, Νικολάι, φοίτησε στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Μόσχας, ενώ αργότερα παρουσίασε στη Σταυρούπολη την προσωπική του συλλογή που ήταν μοναδική. Ο άλλος γιος, Ιβάν Ιβάνοβιτς Αλαφούζοβ (1837-1891), πήρε την εκπαίδευσή του στην Οδησσό, στο Λύκειο Ρυσελέβσκυ, το οποίο δεν τελείωσε γιατί έφυγε για τη Γερμανία. Ήταν ένας από τους πλουσιώτερους εμπόρους στη Ρωσία. Μεγάλη ακίνητη περιουσία είχε στο Καζάν και στην Πετρούπολη. Δραστηριοποιήθηκε στο εμπόριο του λιναριού, τη μηχανουφαντουργία και τη βυρσοδεψία. Το 1867 οι επιχειρήσεις του στο Καζάν, στο Ουράλ, στη Σιβηρία και στην περιοχή του Βόλγα ήταν ανάμεσα στις πιο εύρρωστες οικονομικά σε όλη τη Ρωσία. Εξαγωγές δερμάτων, λινών, χοντρόπανων κλπ. και με εκθέσεις των προιόντων του στην Ευρώπη και την Αμερική. Συνολικά οι επιχειρήσεις Αλαφούζοβ βραβεύτηκαν με 27 χρυσά και ασημένια μετάλλια στις διεθνείς εκθέσεις. Στην Αγία Πετρούπολη ο Ιβάν Ιβάνοβιτς άφησε στην διαθήκη του ποσό 400.000 ρουβλίων για την ανέγερση Επιδημιολογικού Νοσοκομείου 250 κλινών 20. Η βιβλιοθήκη γενικής μόρφωσης ήταν το «σπίτι των εργαζόμενω» στις επιχειρήσεις των Αλαφούζοβ στο Καζάν. Στις αρχές του 20ου αι. η βιβλιοθήκη διέθετε περίπου 35.000 τόμους βιβλίων και 50 εφημερίδες και περιοδικά στη ρωσική και την τατάρικη γλώσσα.

Από τους νεότερους προγόνους είναι και ο Βλαντίμιρ Αντόνοβιτς Αλαφούζοβ (1901-1966). Πήρε μέρος στο μεγάλο πατριωτικό πόλεμο. Τελείωσε τη Ναυτική Ακαδημία του Λένινγκραντ το 1932. Το 1938 γίνεται υπαρχηγός του Ναυτικού Επιτελείου, ενώ στο ρωσο-φινλανδικό πόλεμο ήταν διοικητής του στόλου της Βαλτικής. Από τον Ιούλιο του 1942 ως το Μάρτιο του 1943 ήταν διοικητής του στόλου στον Ειρηνικό.Τιμήθηκε με 2 παράσημα Λένιν, 3 παράσημα της σημαίας, παράσημο Ουσακόβ 1ου βαθμού, πατριωτικού πολέμου 1ου βαθμού και κόκκινου αστέρα.

Σήμερα, στη Σταυρούπολη, πόλη από την οποία ξεκίνησαν τη λαμπρή και μακρόχρονη επιχειρηματική τους πορεία οι Αλαφούζοβ, όλοι γνωρίζουν τη μεγάλη προσφορά τους στην

οικοδόμηση της Ρωσίας. Αν επισκεφθεί Έλληνας σήμερα το Μουσείο Καλών Τεχνών της πόλης, στην οδό Ντζερζίνσκυ, νεοκλασικό κτίριο στο οποίο διέμενε η οικογένεια Αλαφούζοβ στις αρχές του 19ου αι., θα γίνει δέκτης ευγνωμοσύνης από το προσωπικό του μουσείου για τη μεγάλη προσφορά των Ελλήνων ευγενών στον πολιτισμό .


Η Δυναστεία των Ναϊτακη

Ανάμεσα στους πρώτους μετανάστες στον Καύκασο ήταν και η ελληνική οικογένεια εμπόρων από την πόλη Ταγκανρογκ – η οικογέννεια Ναϊτακη, η οποία άφισε ένα μεγάλο ίχνος στην ιστορία της περιοχής της Σταυρούπολης.

Από τα τέλη του 1820 και επί σχεδόν είκοσι χρόνια ο Ναϊτάκης νοίκιαζε ένα ξενοδοχείο, το οποίο ήταν η περιουσία του δημοσίου καθώς και ένα εστηατόριο. Οι διάσημοι ποιητές Πούσκιν και Λέρμοντωφ επισκεπτώνταν πολές φορές το ξενοδοχείο του Ναϊτακη και έγιναν γνωστοί του. Ο συνάδελφος του Λέρμοντωφ ο Αρνόλντι τον αναφέρει στα απομνημονεύματά του. Ο Ναϊτάκης έγινε ένα από τα πρόσωπα του μυθιστορήματος του Χαμάρ-Νταμπάνωφ «Τα κολπα στον Καύκασο».

Οι επενδύσεις που έκανε ο Ναϊτάκης απέφεραν κέρδη τα οποία χρησιμοποιύσε όχι μόνο συμφέρον του, αλλά και για το καλό της πειοχής. Είναι γνωστό ότι έκανε δωρεά στην εκκλησία του Τρίτου Καυκάσιου Τάγματος. Το 1838 κινούμενος από αίσθημα οικτού στους φυλακισμένους που ήταν σε δύσκολες συνθήκες στα υπόγεια του Πιατιγκόρσκ, ο Ναϊτάκης έχτισε με τα δικά του λεφτά τη δημοτική φυλακή που του κόστισε μερικές χιλιάδες ρούβλια. Τια αυτή την πράξη επιβρεβέυτηκεμε το χρησό μετάλλιο, στο λουρί Αννένσκαγια του οποίου υπήρχε η επιγραφή «Για της ευεργεσίες».